🕉️ 21 November 2026, Saturday · 09:17:45 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

अपदान्त (पुंलिङ्ग)

अपद (बिना पैर का) + अन्त (छोर, सरहद)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअपदान्तःअपदान्तौअपदान्ताः
द्वितीयाअपदान्तम्अपदान्तौअपदान्तान्
तृतीयाअपदान्तेनअपदान्ताभ्याम्अपदान्तैः
चतुर्थीअपदान्तायअपदान्ताभ्याम्अपदान्तेभ्यः
पञ्चमीअपदान्तात् / अपदान्ताद्अपदान्ताभ्याम्अपदान्तेभ्यः
षष्ठीअपदान्तस्यअपदान्तयोःअपदान्तानाम्
सप्तमीअपदान्तेअपदान्तयोःअपदान्तेषु
सम्बोधनहे अपदान्तहे अपदान्तौहे अपदान्ताः

अर्थ: अपद (बिना पैर का) + अन्त (छोर, सरहद)
संस्कृत: पर्याय: संसक्त, अव्यवहित
English: not the end of a word, Pāṇ. viii, 3, 24

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें