🕉️ 21 November 2026, Saturday · 09:43:48 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

अपदार्थ (पुंलिङ्ग)

कुछ नहीं, सत्ता का अभाव

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअपदार्थःअपदार्थौअपदार्थाः
द्वितीयाअपदार्थम्अपदार्थौअपदार्थान्
तृतीयाअपदार्थेनअपदार्थाभ्याम्अपदार्थैः
चतुर्थीअपदार्थायअपदार्थाभ्याम्अपदार्थेभ्यः
पञ्चमीअपदार्थात् / अपदार्थाद्अपदार्थाभ्याम्अपदार्थेभ्यः
षष्ठीअपदार्थस्यअपदार्थयोःअपदार्थानाम्
सप्तमीअपदार्थेअपदार्थयोःअपदार्थेषु
सम्बोधनहे अपदार्थहे अपदार्थौहे अपदार्थाः

अर्थ: कुछ नहीं, सत्ता का अभाव

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें