🕉️ 21 November 2026, Saturday · 09:16:27 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

अपद्म (पुंलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअपद्मःअपद्मौअपद्माः
द्वितीयाअपद्मम्अपद्मौअपद्मान्
तृतीयाअपद्मेनअपद्माभ्याम्अपद्मैः
चतुर्थीअपद्मायअपद्माभ्याम्अपद्मेभ्यः
पञ्चमीअपद्मात् / अपद्माद्अपद्माभ्याम्अपद्मेभ्यः
षष्ठीअपद्मस्यअपद्मयोःअपद्मानाम्
सप्तमीअपद्मेअपद्मयोःअपद्मेषु
सम्बोधनहे अपद्महे अपद्मौहे अपद्माः

अर्थ: —
English: having no lotus-flower, Mṛcch.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अपद्म (नपुंसकलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअपद्मम्अपद्मेअपद्मानि
द्वितीयाअपद्मम्अपद्मेअपद्मानि
तृतीयाअपद्मेनअपद्माभ्याम्अपद्मैः
चतुर्थीअपद्मायअपद्माभ्याम्अपद्मेभ्यः
पञ्चमीअपद्मात् / अपद्माद्अपद्माभ्याम्अपद्मेभ्यः
षष्ठीअपद्मस्यअपद्मयोःअपद्मानाम्
सप्तमीअपद्मेअपद्मयोःअपद्मेषु
सम्बोधनहे अपद्महे अपद्मेहे अपद्मानि

अर्थ: —
English: having no lotus-flower, Mṛcch.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें