🕉️ 19 November 2026, Thursday · 07:37:56 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

नाश (पुंलिङ्ग)

शब्दरूप

🔎 आपका लिखा रूप अपनाश = सम्बोधन, एकवचन (रंगीन खाना)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमानाशःनाशौनाशाः
द्वितीयानाशम्नाशौनाशान्
तृतीयानाशेननाशाभ्याम्नाशैः
चतुर्थीनाशायनाशाभ्याम्नाशेभ्यः
पञ्चमीनाशात् / नाशाद्नाशाभ्याम्नाशेभ्यः
षष्ठीनाशस्यनाशयोःनाशानाम्
सप्तमीनाशेनाशयोःनाशेषु
सम्बोधनहे नाशहे नाशौहे नाशाः

अर्थ: —
संस्कृत: पर्याय: पञ्चता, कालधर्म, दिष्टान्त, प्रलय, अत्यय

📚 अमरकोश में:
• मृत्यु के नाम (२.८.११६) — पर्याय: पंचता, कालधर्म, दिष्टान्त, प्रलय, अत्यय, अन्त, मृत्यु, मरण, निधन
• निष्ठा (३.३.४७) — पर्याय: सिद्धि, अन्त
• क्षय (३.३.१५४) — पर्याय: घर

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें