🕉️ 21 November 2026, Saturday · 06:15:45 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

अपमानता (स्त्रीलिङ्ग)

अनादर, सम्मान का न होना लांछन

🔎 आपका लिखा रूप अपमानता = प्रथमा विभक्ति, एकवचन (रंगीन खाना)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअपमानताअपमानतेअपमानताः
द्वितीयाअपमानताम्अपमानतेअपमानताः
तृतीयाअपमानतयाअपमानताभ्याम्अपमानताभिः
चतुर्थीअपमानतायैअपमानताभ्याम्अपमानताभ्यः
पञ्चमीअपमानतायाःअपमानताभ्याम्अपमानताभ्यः
षष्ठीअपमानतायाःअपमानतयोःअपमानतानाम्
सप्तमीअपमानतायाम्अपमानतयोःअपमानतासु
सम्बोधनहे अपमानतेहे अपमानतेहे अपमानताः

अर्थ: अनादर, सम्मान का न होना लांछन

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

मानत् (नपुंसकलिङ्ग)

शब्दरूप

🔎 आपका लिखा रूप अपमानता = तृतीया विभक्ति, एकवचन (रंगीन खाना)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमामानत् / मानद्मानतीमानन्ति
द्वितीयामानत् / मानद्मानतीमानन्ति
तृतीयामानतामानद्भ्याम्मानद्भिः
चतुर्थीमानतेमानद्भ्याम्मानद्भ्यः
पञ्चमीमानतःमानद्भ्याम्मानद्भ्यः
षष्ठीमानतःमानतोःमानताम्
सप्तमीमानतिमानतोःमानत्सु
सम्बोधनहे मानत् / हे मानद्हे मानतीहे मानन्ति

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें