🕉️ 19 November 2026, Thursday · 12:32:51 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

अपर (पुंलिङ्ग)

"अप्रतिद्वन्द्वी, वेजोड़"

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअपरःअपरौअपराः / अपरे
द्वितीयाअपरम्अपरौअपरान्
तृतीयाअपरेणअपराभ्याम्अपरैः
चतुर्थीअपरस्मैअपराभ्याम्अपरेभ्यः
पञ्चमीअपरस्मात् / अपरस्माद् / अपरात् / अपराद्अपराभ्याम्अपरेभ्यः
षष्ठीअपरस्यअपरयोःअपरेषाम्
सप्तमीअपरस्मिन् / अपरेअपरयोःअपरेषु
सम्बोधनहे अपरहे अपरौहे अपराः / हे अपरे

अर्थ: "अप्रतिद्वन्द्वी, वेजोड़"

📚 अमरकोश में:

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अपर (नपुंसकलिङ्ग)

"अप्रतिद्वन्द्वी, वेजोड़"

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअपरम्अपरेअपराणि
द्वितीयाअपरम्अपरेअपराणि
तृतीयाअपरेणअपराभ्याम्अपरैः
चतुर्थीअपरस्मैअपराभ्याम्अपरेभ्यः
पञ्चमीअपरस्मात् / अपरस्माद् / अपरात् / अपराद्अपराभ्याम्अपरेभ्यः
षष्ठीअपरस्यअपरयोःअपरेषाम्
सप्तमीअपरस्मिन् / अपरेअपरयोःअपरेषु
सम्बोधनहे अपरहे अपरेहे अपराणि

अर्थ: "अप्रतिद्वन्द्वी, वेजोड़"

📚 अमरकोश में:

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें