🕉️ 22 November 2026, Sunday · 09:57:06 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

अपवृत्त (पुंलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअपवृत्तःअपवृत्तौअपवृत्ताः
द्वितीयाअपवृत्तम्अपवृत्तौअपवृत्तान्
तृतीयाअपवृत्तेनअपवृत्ताभ्याम्अपवृत्तैः
चतुर्थीअपवृत्तायअपवृत्ताभ्याम्अपवृत्तेभ्यः
पञ्चमीअपवृत्तात् / अपवृत्ताद्अपवृत्ताभ्याम्अपवृत्तेभ्यः
षष्ठीअपवृत्तस्यअपवृत्तयोःअपवृत्तानाम्
सप्तमीअपवृत्तेअपवृत्तयोःअपवृत्तेषु
सम्बोधनहे अपवृत्तहे अपवृत्तौहे अपवृत्ताः

अर्थ: —
English: reversed, inverted, overturned, finished carried to the end (perhaps for अप-वृक्त), ŚāṅkhŚr.; KātyŚr. &c.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अपवृत्त (नपुंसकलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअपवृत्तम्अपवृत्तेअपवृत्तानि
द्वितीयाअपवृत्तम्अपवृत्तेअपवृत्तानि
तृतीयाअपवृत्तेनअपवृत्ताभ्याम्अपवृत्तैः
चतुर्थीअपवृत्तायअपवृत्ताभ्याम्अपवृत्तेभ्यः
पञ्चमीअपवृत्तात् / अपवृत्ताद्अपवृत्ताभ्याम्अपवृत्तेभ्यः
षष्ठीअपवृत्तस्यअपवृत्तयोःअपवृत्तानाम्
सप्तमीअपवृत्तेअपवृत्तयोःअपवृत्तेषु
सम्बोधनहे अपवृत्तहे अपवृत्तेहे अपवृत्तानि

अर्थ: —
English: reversed, inverted, overturned, finished carried to the end (perhaps for अप-वृक्त), ŚāṅkhŚr.; KātyŚr. &c.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬