🕉️ 20 November 2026, Friday · 07:07:33 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

अपव्रत (पुंलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअपव्रतःअपव्रतौअपव्रताः
द्वितीयाअपव्रतम्अपव्रतौअपव्रतान्
तृतीयाअपव्रतेनअपव्रताभ्याम्अपव्रतैः
चतुर्थीअपव्रतायअपव्रताभ्याम्अपव्रतेभ्यः
पञ्चमीअपव्रतात् / अपव्रताद्अपव्रताभ्याम्अपव्रतेभ्यः
षष्ठीअपव्रतस्यअपव्रतयोःअपव्रतानाम्
सप्तमीअपव्रतेअपव्रतयोःअपव्रतेषु
सम्बोधनहे अपव्रतहे अपव्रतौहे अपव्रताः

अर्थ: —
English: disobedient, unfaithful, RV.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अपव्रत (नपुंसकलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअपव्रतम्अपव्रतेअपव्रतानि
द्वितीयाअपव्रतम्अपव्रतेअपव्रतानि
तृतीयाअपव्रतेनअपव्रताभ्याम्अपव्रतैः
चतुर्थीअपव्रतायअपव्रताभ्याम्अपव्रतेभ्यः
पञ्चमीअपव्रतात् / अपव्रताद्अपव्रताभ्याम्अपव्रतेभ्यः
षष्ठीअपव्रतस्यअपव्रतयोःअपव्रतानाम्
सप्तमीअपव्रतेअपव्रतयोःअपव्रतेषु
सम्बोधनहे अपव्रतहे अपव्रतेहे अपव्रतानि

अर्थ: —
English: disobedient, unfaithful, RV.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें