🕉️ 20 November 2026, Friday · 09:20:41 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

अपशब्द (पुंलिङ्ग)

अशुद्ध शब्द, भ्रष्ट शब्द

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअपशब्दःअपशब्दौअपशब्दाः
द्वितीयाअपशब्दम्अपशब्दौअपशब्दान्
तृतीयाअपशब्देनअपशब्दाभ्याम्अपशब्दैः
चतुर्थीअपशब्दायअपशब्दाभ्याम्अपशब्देभ्यः
पञ्चमीअपशब्दात् / अपशब्दाद्अपशब्दाभ्याम्अपशब्देभ्यः
षष्ठीअपशब्दस्यअपशब्दयोःअपशब्दानाम्
सप्तमीअपशब्देअपशब्दयोःअपशब्देषु
सम्बोधनहे अपशब्दहे अपशब्दौहे अपशब्दाः

अर्थ: अशुद्ध शब्द, भ्रष्ट शब्द
संस्कृत: पर्याय: अपभ्रंश

📚 अमरकोश में:
• अशुद्ध शब्द (१.६.२) — पर्याय: अपभ्रंश, शास्त्र

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें