🕉️ 22 November 2026, Sunday · 04:26:12 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

अपष्ठुर (पुंलिङ्ग)

विरुद्ध, विपरीत

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअपष्ठुरःअपष्ठुरौअपष्ठुराः
द्वितीयाअपष्ठुरम्अपष्ठुरौअपष्ठुरान्
तृतीयाअपष्ठुरेणअपष्ठुराभ्याम्अपष्ठुरैः
चतुर्थीअपष्ठुरायअपष्ठुराभ्याम्अपष्ठुरेभ्यः
पञ्चमीअपष्ठुरात् / अपष्ठुराद्अपष्ठुराभ्याम्अपष्ठुरेभ्यः
षष्ठीअपष्ठुरस्यअपष्ठुरयोःअपष्ठुराणाम्
सप्तमीअपष्ठुरेअपष्ठुरयोःअपष्ठुरेषु
सम्बोधनहे अपष्ठुरहे अपष्ठुरौहे अपष्ठुराः

अर्थ: विरुद्ध, विपरीत

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अपष्ठुर (नपुंसकलिङ्ग)

विरुद्ध, विपरीत

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअपष्ठुरम्अपष्ठुरेअपष्ठुराणि
द्वितीयाअपष्ठुरम्अपष्ठुरेअपष्ठुराणि
तृतीयाअपष्ठुरेणअपष्ठुराभ्याम्अपष्ठुरैः
चतुर्थीअपष्ठुरायअपष्ठुराभ्याम्अपष्ठुरेभ्यः
पञ्चमीअपष्ठुरात् / अपष्ठुराद्अपष्ठुराभ्याम्अपष्ठुरेभ्यः
षष्ठीअपष्ठुरस्यअपष्ठुरयोःअपष्ठुराणाम्
सप्तमीअपष्ठुरेअपष्ठुरयोःअपष्ठुरेषु
सम्बोधनहे अपष्ठुरहे अपष्ठुरेहे अपष्ठुराणि

अर्थ: विरुद्ध, विपरीत

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬