🕉️ 19 November 2026, Thursday · 02:12:54 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

अपसद (पुंलिङ्ग)

जाति के बहिष्कृत, नीच पुरुष,प्रायः समास के अन्त में प्रयुक्त होकर अर्थ होता है -दुष्ट, पाजी, अभिशप्त

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअपसदःअपसदौअपसदाः
द्वितीयाअपसदम्अपसदौअपसदान्
तृतीयाअपसदेनअपसदाभ्याम्अपसदैः
चतुर्थीअपसदायअपसदाभ्याम्अपसदेभ्यः
पञ्चमीअपसदात् / अपसदाद्अपसदाभ्याम्अपसदेभ्यः
षष्ठीअपसदस्यअपसदयोःअपसदानाम्
सप्तमीअपसदेअपसदयोःअपसदेषु
सम्बोधनहे अपसदहे अपसदौहे अपसदाः

अर्थ: जाति के बहिष्कृत, नीच पुरुष,प्रायः समास के अन्त में प्रयुक्त होकर अर्थ होता है -दुष्ट, पाजी, अभिशप्त
संस्कृत: पर्याय: विवर्ण, पामर, नीच, प्राकृत, पृथग्जन

📚 अमरकोश में:
• नीच/साधारण व्यक्ति (२.१०.१६) — पर्याय: विवर्ण, पामर, नीच, प्राकृत, पृथग्जन, निहीन, जाल्म, क्षुल्लक, इतर

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें