🕉️ 20 November 2026, Friday · 09:16:43 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

अपस्कर (पुंलिङ्ग)

सुडागमः पहिये को छोडकर गाडी का कोई भाग

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअपस्करःअपस्करौअपस्कराः
द्वितीयाअपस्करम्अपस्करौअपस्करान्
तृतीयाअपस्करेणअपस्कराभ्याम्अपस्करैः
चतुर्थीअपस्करायअपस्कराभ्याम्अपस्करेभ्यः
पञ्चमीअपस्करात् / अपस्कराद्अपस्कराभ्याम्अपस्करेभ्यः
षष्ठीअपस्करस्यअपस्करयोःअपस्कराणाम्
सप्तमीअपस्करेअपस्करयोःअपस्करेषु
सम्बोधनहे अपस्करहे अपस्करौहे अपस्कराः

अर्थ: सुडागमः पहिये को छोडकर गाडी का कोई भाग
संस्कृत: पर्याय: रथाङ्ग

📚 अमरकोश में:
• रथ का कोई भी अंग (२.८.५५) — पर्याय: रथांग

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अपस्कर (नपुंसकलिङ्ग)

विष्ठा, मल

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअपस्करम्अपस्करेअपस्कराणि
द्वितीयाअपस्करम्अपस्करेअपस्कराणि
तृतीयाअपस्करेणअपस्कराभ्याम्अपस्करैः
चतुर्थीअपस्करायअपस्कराभ्याम्अपस्करेभ्यः
पञ्चमीअपस्करात् / अपस्कराद्अपस्कराभ्याम्अपस्करेभ्यः
षष्ठीअपस्करस्यअपस्करयोःअपस्कराणाम्
सप्तमीअपस्करेअपस्करयोःअपस्करेषु
सम्बोधनहे अपस्करहे अपस्करेहे अपस्कराणि

अर्थ: विष्ठा, मल
संस्कृत: पर्याय: रथाङ्ग

📚 अमरकोश में:
• रथ का कोई भी अंग (२.८.५५) — पर्याय: रथांग

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें