🕉️ 22 November 2026, Sunday · 02:44:17 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

अपहन्तृ (पुंलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअपहन्ताअपहन्तारौअपहन्तारः
द्वितीयाअपहन्तारम्अपहन्तारौअपहन्तॄन्
तृतीयाअपहन्त्राअपहन्तृभ्याम्अपहन्तृभिः
चतुर्थीअपहन्त्रेअपहन्तृभ्याम्अपहन्तृभ्यः
पञ्चमीअपहन्तुःअपहन्तृभ्याम्अपहन्तृभ्यः
षष्ठीअपहन्तुःअपहन्त्रोःअपहन्तॄणाम्
सप्तमीअपहन्तरिअपहन्त्रोःअपहन्तृषु
सम्बोधनहे अपहन्तःहे अपहन्तारौहे अपहन्तारः

अर्थ: —
English: beating off, destroying, ŚBr. &c.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अपहन्तृ (नपुंसकलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअपहन्तृअपहन्तृणीअपहन्तॄणि
द्वितीयाअपहन्तृअपहन्तृणीअपहन्तॄणि
तृतीयाअपहन्तृणा / अपहन्त्राअपहन्तृभ्याम्अपहन्तृभिः
चतुर्थीअपहन्तृणे / अपहन्त्रेअपहन्तृभ्याम्अपहन्तृभ्यः
पञ्चमीअपहन्तृणः / अपहन्तुःअपहन्तृभ्याम्अपहन्तृभ्यः
षष्ठीअपहन्तृणः / अपहन्तुःअपहन्तृणोः / अपहन्त्रोःअपहन्तॄणाम्
सप्तमीअपहन्तृणि / अपहन्तरिअपहन्तृणोः / अपहन्त्रोःअपहन्तृषु
सम्बोधनहे अपहन्तृ / हे अपहन्तःहे अपहन्तृणीहे अपहन्तॄणि

अर्थ: —
English: beating off, destroying, ŚBr. &c.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬