🕉️ 20 November 2026, Friday · 09:21:28 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

अपहार्य (पुंलिङ्ग)

अप् (पानी) + अहार्य (पहाड़)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअपहार्यःअपहार्यौअपहार्याः
द्वितीयाअपहार्यम्अपहार्यौअपहार्यान्
तृतीयाअपहार्येणअपहार्याभ्याम्अपहार्यैः
चतुर्थीअपहार्यायअपहार्याभ्याम्अपहार्येभ्यः
पञ्चमीअपहार्यात् / अपहार्याद्अपहार्याभ्याम्अपहार्येभ्यः
षष्ठीअपहार्यस्यअपहार्ययोःअपहार्याणाम्
सप्तमीअपहार्येअपहार्ययोःअपहार्येषु
सम्बोधनहे अपहार्यहे अपहार्यौहे अपहार्याः

अर्थ: अप् (पानी) + अहार्य (पहाड़)
English: one from whom anything (acc.) is to be taken, Āpast.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अपहार्य (नपुंसकलिङ्ग)

अप् (पानी) + अहार्य ("दृढ़, अविचल)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअपहार्यम्अपहार्येअपहार्याणि
द्वितीयाअपहार्यम्अपहार्येअपहार्याणि
तृतीयाअपहार्येणअपहार्याभ्याम्अपहार्यैः
चतुर्थीअपहार्यायअपहार्याभ्याम्अपहार्येभ्यः
पञ्चमीअपहार्यात् / अपहार्याद्अपहार्याभ्याम्अपहार्येभ्यः
षष्ठीअपहार्यस्यअपहार्ययोःअपहार्याणाम्
सप्तमीअपहार्येअपहार्ययोःअपहार्येषु
सम्बोधनहे अपहार्यहे अपहार्येहे अपहार्याणि

अर्थ: अप् (पानी) + अहार्य ("दृढ़, अविचल)
English: one from whom anything (acc.) is to be taken, Āpast.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें