🕉️ 20 November 2026, Friday · 02:01:06 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

अपाव्य (पुंलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअपाव्यःअपाव्यौअपाव्याः
द्वितीयाअपाव्यम्अपाव्यौअपाव्यान्
तृतीयाअपाव्येनअपाव्याभ्याम्अपाव्यैः
चतुर्थीअपाव्यायअपाव्याभ्याम्अपाव्येभ्यः
पञ्चमीअपाव्यात् / अपाव्याद्अपाव्याभ्याम्अपाव्येभ्यः
षष्ठीअपाव्यस्यअपाव्ययोःअपाव्यानाम्
सप्तमीअपाव्येअपाव्ययोःअपाव्येषु
सम्बोधनहे अपाव्यहे अपाव्यौहे अपाव्याः

अर्थ: —
English: N. of particular gods and Mantras, TS. (Comm. = अप-आव्य), TBr. (Comm. = अप-अव्य, fr. √ अव्).

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अपाव्य (नपुंसकलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअपाव्यम्अपाव्येअपाव्यानि
द्वितीयाअपाव्यम्अपाव्येअपाव्यानि
तृतीयाअपाव्येनअपाव्याभ्याम्अपाव्यैः
चतुर्थीअपाव्यायअपाव्याभ्याम्अपाव्येभ्यः
पञ्चमीअपाव्यात् / अपाव्याद्अपाव्याभ्याम्अपाव्येभ्यः
षष्ठीअपाव्यस्यअपाव्ययोःअपाव्यानाम्
सप्तमीअपाव्येअपाव्ययोःअपाव्येषु
सम्बोधनहे अपाव्यहे अपाव्येहे अपाव्यानि

अर्थ: —
English: N. of particular gods and Mantras, TS. (Comm. = अप-आव्य), TBr. (Comm. = अप-अव्य, fr. √ अव्).

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें