🕉️ 23 November 2026, Monday · 03:14:24 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

अपित्र्य (पुंलिङ्ग)

- अपैतृक

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअपित्र्यःअपित्र्यौअपित्र्याः
द्वितीयाअपित्र्यम्अपित्र्यौअपित्र्यान्
तृतीयाअपित्र्येणअपित्र्याभ्याम्अपित्र्यैः
चतुर्थीअपित्र्यायअपित्र्याभ्याम्अपित्र्येभ्यः
पञ्चमीअपित्र्यात् / अपित्र्याद्अपित्र्याभ्याम्अपित्र्येभ्यः
षष्ठीअपित्र्यस्यअपित्र्ययोःअपित्र्याणाम्
सप्तमीअपित्र्येअपित्र्ययोःअपित्र्येषु
सम्बोधनहे अपित्र्यहे अपित्र्यौहे अपित्र्याः

अर्थ: - अपैतृक

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अपित्र्य (नपुंसकलिङ्ग)

- अपैतृक

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअपित्र्यम्अपित्र्येअपित्र्याणि
द्वितीयाअपित्र्यम्अपित्र्येअपित्र्याणि
तृतीयाअपित्र्येणअपित्र्याभ्याम्अपित्र्यैः
चतुर्थीअपित्र्यायअपित्र्याभ्याम्अपित्र्येभ्यः
पञ्चमीअपित्र्यात् / अपित्र्याद्अपित्र्याभ्याम्अपित्र्येभ्यः
षष्ठीअपित्र्यस्यअपित्र्ययोःअपित्र्याणाम्
सप्तमीअपित्र्येअपित्र्ययोःअपित्र्येषु
सम्बोधनहे अपित्र्यहे अपित्र्येहे अपित्र्याणि

अर्थ: - अपैतृक

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬