🕉️ 22 November 2026, Sunday · 11:13:20 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

अपूर्वीय (पुंलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअपूर्वीयःअपूर्वीयौअपूर्वीयाः
द्वितीयाअपूर्वीयम्अपूर्वीयौअपूर्वीयान्
तृतीयाअपूर्वीयेणअपूर्वीयाभ्याम्अपूर्वीयैः
चतुर्थीअपूर्वीयायअपूर्वीयाभ्याम्अपूर्वीयेभ्यः
पञ्चमीअपूर्वीयात् / अपूर्वीयाद्अपूर्वीयाभ्याम्अपूर्वीयेभ्यः
षष्ठीअपूर्वीयस्यअपूर्वीययोःअपूर्वीयाणाम्
सप्तमीअपूर्वीयेअपूर्वीययोःअपूर्वीयेषु
सम्बोधनहे अपूर्वीयहे अपूर्वीयौहे अपूर्वीयाः

अर्थ: —
English: referring to the remote or unforeseen consequence of an act, L.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अपूर्वीय (नपुंसकलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअपूर्वीयम्अपूर्वीयेअपूर्वीयाणि
द्वितीयाअपूर्वीयम्अपूर्वीयेअपूर्वीयाणि
तृतीयाअपूर्वीयेणअपूर्वीयाभ्याम्अपूर्वीयैः
चतुर्थीअपूर्वीयायअपूर्वीयाभ्याम्अपूर्वीयेभ्यः
पञ्चमीअपूर्वीयात् / अपूर्वीयाद्अपूर्वीयाभ्याम्अपूर्वीयेभ्यः
षष्ठीअपूर्वीयस्यअपूर्वीययोःअपूर्वीयाणाम्
सप्तमीअपूर्वीयेअपूर्वीययोःअपूर्वीयेषु
सम्बोधनहे अपूर्वीयहे अपूर्वीयेहे अपूर्वीयाणि

अर्थ: —
English: referring to the remote or unforeseen consequence of an act, L.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬