🕉️ 21 November 2026, Saturday · 07:10:07 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

अप्रकाश (पुंलिङ्ग)

"न चमकने वाला,अंधकारपूर्ण,प्रकाशरहित"

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअप्रकाशःअप्रकाशौअप्रकाशाः
द्वितीयाअप्रकाशम्अप्रकाशौअप्रकाशान्
तृतीयाअप्रकाशेनअप्रकाशाभ्याम्अप्रकाशैः
चतुर्थीअप्रकाशायअप्रकाशाभ्याम्अप्रकाशेभ्यः
पञ्चमीअप्रकाशात् / अप्रकाशाद्अप्रकाशाभ्याम्अप्रकाशेभ्यः
षष्ठीअप्रकाशस्यअप्रकाशयोःअप्रकाशानाम्
सप्तमीअप्रकाशेअप्रकाशयोःअप्रकाशेषु
सम्बोधनहे अप्रकाशहे अप्रकाशौहे अप्रकाशाः

अर्थ: "न चमकने वाला,अंधकारपूर्ण,प्रकाशरहित"

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अप्रकाश (नपुंसकलिङ्ग)

"न चमकने वाला,अंधकारपूर्ण,प्रकाशरहित"

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअप्रकाशम्अप्रकाशेअप्रकाशानि
द्वितीयाअप्रकाशम्अप्रकाशेअप्रकाशानि
तृतीयाअप्रकाशेनअप्रकाशाभ्याम्अप्रकाशैः
चतुर्थीअप्रकाशायअप्रकाशाभ्याम्अप्रकाशेभ्यः
पञ्चमीअप्रकाशात् / अप्रकाशाद्अप्रकाशाभ्याम्अप्रकाशेभ्यः
षष्ठीअप्रकाशस्यअप्रकाशयोःअप्रकाशानाम्
सप्तमीअप्रकाशेअप्रकाशयोःअप्रकाशेषु
सम्बोधनहे अप्रकाशहे अप्रकाशेहे अप्रकाशानि

अर्थ: "न चमकने वाला,अंधकारपूर्ण,प्रकाशरहित"

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें