🕉️ 22 November 2026, Sunday · 06:34:21 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

अप्सरस् (स्त्रीलिङ्ग)

तु.रामा.अप्सुनिर्मथनादेव रसात्तस्माद्वरस्त्रियः, उत्पेतुर्मनुजश्रष्ठ तस्मादप्सरसोऽभवन्" आकाश में रहने वाली देवांगनाएं जो गन्धर्वों की पत्नि…

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमा——अप्सरसः
द्वितीया——अप्सरसः
तृतीया——अप्सरोभिः
चतुर्थी——अप्सरोभ्यः
पञ्चमी——अप्सरोभ्यः
षष्ठी——अप्सरसाम्
सप्तमी——अप्सरस्सु / अप्सरःसु

ⓘ सर्वनाम/संख्या शब्दों का सम्बोधन नहीं होता।

अर्थ: तु.रामा.अप्सुनिर्मथनादेव रसात्तस्माद्वरस्त्रियः, उत्पेतुर्मनुजश्रष्ठ तस्मादप्सरसोऽभवन्" आकाश में रहने वाली देवांगनाएं जो गन्धर्वों की पत्निया समझी जाती है;
संस्कृत: पर्याय: विद्याधर, यक्ष, रक्षस्, गन्धर्व, किन्नर

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें