🕉️ 20 November 2026, Friday · 04:59:19 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

अप्सरा (स्त्रीलिङ्ग)

तु.रामा.अप्सुनिर्मथनादेव रसात्तस्माद्वरस्त्रियः, उत्पेतुर्मनुजश्रष्ठ तस्मादप्सरसोऽभवन्" आकाश में रहने वाली देवांगनाएं जो गन्धर्वों की पत्नि…

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअप्सराःअप्सरौअप्सराः
द्वितीयाअप्सराम्अप्सरौअप्सरः
तृतीयाअप्सराअप्सराभ्याम्अप्सराभिः
चतुर्थीअप्सरेअप्सराभ्याम्अप्सराभ्यः
पञ्चमीअप्सरःअप्सराभ्याम्अप्सराभ्यः
षष्ठीअप्सरःअप्सरोःअप्सराम्
सप्तमीअप्सरिअप्सरोःअप्सरासु
सम्बोधनहे अप्सराःहे अप्सरौहे अप्सराः

अर्थ: तु.रामा.अप्सुनिर्मथनादेव रसात्तस्माद्वरस्त्रियः, उत्पेतुर्मनुजश्रष्ठ तस्मादप्सरसोऽभवन्" आकाश में रहने वाली देवांगनाएं जो गन्धर्वों की पत्निया समझी जाती है;

📚 अमरकोश में:
• विद्याधर, अप्सरा, यक्ष, राक्षस, गन्धर्व, किन्नर, पिशाच, गुह्यक, सिद्ध (१.१.११) — पर्याय: विद्याधर, यक्ष, राक्षस, गन्धर्व, किन्नर, पिशाच, गुह्यक, सिद्ध, भूत

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें