🕉️ 20 November 2026, Friday · 10:58:55 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

अबद्धक (पुंलिङ्ग)

"स्वच्छन्द, न बंधा हुआ, बेरोक "

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअबद्धकःअबद्धकौअबद्धकाः
द्वितीयाअबद्धकम्अबद्धकौअबद्धकान्
तृतीयाअबद्धकेनअबद्धकाभ्याम्अबद्धकैः
चतुर्थीअबद्धकायअबद्धकाभ्याम्अबद्धकेभ्यः
पञ्चमीअबद्धकात् / अबद्धकाद्अबद्धकाभ्याम्अबद्धकेभ्यः
षष्ठीअबद्धकस्यअबद्धकयोःअबद्धकानाम्
सप्तमीअबद्धकेअबद्धकयोःअबद्धकेषु
सम्बोधनहे अबद्धकहे अबद्धकौहे अबद्धकाः

अर्थ: "स्वच्छन्द, न बंधा हुआ, बेरोक "

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अबद्धक (नपुंसकलिङ्ग)

"स्वच्छन्द, न बंधा हुआ, बेरोक "

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअबद्धकम्अबद्धकेअबद्धकानि
द्वितीयाअबद्धकम्अबद्धकेअबद्धकानि
तृतीयाअबद्धकेनअबद्धकाभ्याम्अबद्धकैः
चतुर्थीअबद्धकायअबद्धकाभ्याम्अबद्धकेभ्यः
पञ्चमीअबद्धकात् / अबद्धकाद्अबद्धकाभ्याम्अबद्धकेभ्यः
षष्ठीअबद्धकस्यअबद्धकयोःअबद्धकानाम्
सप्तमीअबद्धकेअबद्धकयोःअबद्धकेषु
सम्बोधनहे अबद्धकहे अबद्धकेहे अबद्धकानि

अर्थ: "स्वच्छन्द, न बंधा हुआ, बेरोक "

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें