🕉️ 20 November 2026, Friday · 10:15:51 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

अबन्धक (पुंलिङ्ग)

अप् (पानी) + अन्धक (अंधा)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअबन्धकःअबन्धकौअबन्धकाः
द्वितीयाअबन्धकम्अबन्धकौअबन्धकान्
तृतीयाअबन्धकेनअबन्धकाभ्याम्अबन्धकैः
चतुर्थीअबन्धकायअबन्धकाभ्याम्अबन्धकेभ्यः
पञ्चमीअबन्धकात् / अबन्धकाद्अबन्धकाभ्याम्अबन्धकेभ्यः
षष्ठीअबन्धकस्यअबन्धकयोःअबन्धकानाम्
सप्तमीअबन्धकेअबन्धकयोःअबन्धकेषु
सम्बोधनहे अबन्धकहे अबन्धकौहे अबन्धकाः

अर्थ: अप् (पानी) + अन्धक (अंधा)
English: not binding

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अबन्धक (नपुंसकलिङ्ग)

अप् (पानी) + अन्धक (अंधा)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअबन्धकम्अबन्धकेअबन्धकानि
द्वितीयाअबन्धकम्अबन्धकेअबन्धकानि
तृतीयाअबन्धकेनअबन्धकाभ्याम्अबन्धकैः
चतुर्थीअबन्धकायअबन्धकाभ्याम्अबन्धकेभ्यः
पञ्चमीअबन्धकात् / अबन्धकाद्अबन्धकाभ्याम्अबन्धकेभ्यः
षष्ठीअबन्धकस्यअबन्धकयोःअबन्धकानाम्
सप्तमीअबन्धकेअबन्धकयोःअबन्धकेषु
सम्बोधनहे अबन्धकहे अबन्धकेहे अबन्धकानि

अर्थ: अप् (पानी) + अन्धक (अंधा)
English: not binding

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें