🕉️ 20 November 2026, Friday · 01:46:10 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

अबाह्य (पुंलिङ्ग)

"जो बाहरी न हो, भीतरी "

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअबाह्यःअबाह्यौअबाह्याः
द्वितीयाअबाह्यम्अबाह्यौअबाह्यान्
तृतीयाअबाह्येनअबाह्याभ्याम्अबाह्यैः
चतुर्थीअबाह्यायअबाह्याभ्याम्अबाह्येभ्यः
पञ्चमीअबाह्यात् / अबाह्याद्अबाह्याभ्याम्अबाह्येभ्यः
षष्ठीअबाह्यस्यअबाह्ययोःअबाह्यानाम्
सप्तमीअबाह्येअबाह्ययोःअबाह्येषु
सम्बोधनहे अबाह्यहे अबाह्यौहे अबाह्याः

अर्थ: "जो बाहरी न हो, भीतरी "

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अबाह्य (नपुंसकलिङ्ग)

"जो बाहरी न हो, भीतरी "

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअबाह्यम्अबाह्येअबाह्यानि
द्वितीयाअबाह्यम्अबाह्येअबाह्यानि
तृतीयाअबाह्येनअबाह्याभ्याम्अबाह्यैः
चतुर्थीअबाह्यायअबाह्याभ्याम्अबाह्येभ्यः
पञ्चमीअबाह्यात् / अबाह्याद्अबाह्याभ्याम्अबाह्येभ्यः
षष्ठीअबाह्यस्यअबाह्ययोःअबाह्यानाम्
सप्तमीअबाह्येअबाह्ययोःअबाह्येषु
सम्बोधनहे अबाह्यहे अबाह्येहे अबाह्यानि

अर्थ: "जो बाहरी न हो, भीतरी "

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें