🕉️ 21 November 2026, Saturday · 02:45:18 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

अब्जित् (पुंलिङ्ग)

अप् (पानी) + जित् (जीतने वाला, परास्त करने वाला)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअब्जित् / अब्जिद्अब्जितौअब्जितः
द्वितीयाअब्जितम्अब्जितौअब्जितः
तृतीयाअब्जिताअब्जिद्भ्याम्अब्जिद्भिः
चतुर्थीअब्जितेअब्जिद्भ्याम्अब्जिद्भ्यः
पञ्चमीअब्जितःअब्जिद्भ्याम्अब्जिद्भ्यः
षष्ठीअब्जितःअब्जितोःअब्जिताम्
सप्तमीअब्जितिअब्जितोःअब्जित्सु
सम्बोधनहे अब्जित् / हे अब्जिद्हे अब्जितौहे अब्जितः

अर्थ: अप् (पानी) + जित् (जीतने वाला, परास्त करने वाला)
English: conquering waters, RV.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अब्जित् (नपुंसकलिङ्ग)

अप् (पानी) + जित् (जीतने वाला, परास्त करने वाला)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअब्जित् / अब्जिद्अब्जितीअब्जिन्ति
द्वितीयाअब्जित् / अब्जिद्अब्जितीअब्जिन्ति
तृतीयाअब्जिताअब्जिद्भ्याम्अब्जिद्भिः
चतुर्थीअब्जितेअब्जिद्भ्याम्अब्जिद्भ्यः
पञ्चमीअब्जितःअब्जिद्भ्याम्अब्जिद्भ्यः
षष्ठीअब्जितःअब्जितोःअब्जिताम्
सप्तमीअब्जितिअब्जितोःअब्जित्सु
सम्बोधनहे अब्जित् / हे अब्जिद्हे अब्जितीहे अब्जिन्ति

अर्थ: अप् (पानी) + जित् (जीतने वाला, परास्त करने वाला)
English: conquering waters, RV.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें