🕉️ 19 November 2026, Thursday · 12:46:42 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

अब्द (पुंलिङ्ग)

बादल

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअब्दःअब्दौअब्दाः
द्वितीयाअब्दम्अब्दौअब्दान्
तृतीयाअब्देनअब्दाभ्याम्अब्दैः
चतुर्थीअब्दायअब्दाभ्याम्अब्देभ्यः
पञ्चमीअब्दात् / अब्दाद्अब्दाभ्याम्अब्देभ्यः
षष्ठीअब्दस्यअब्दयोःअब्दानाम्
सप्तमीअब्देअब्दयोःअब्देषु
सम्बोधनहे अब्दहे अब्दौहे अब्दाः

अर्थ: बादल
संस्कृत: पर्याय: संवत्सर, वत्सर, हायन, शरद्, संवत्

📚 अमरकोश में:
• वर्ष के नाम (१.४.२२) — पर्याय: संवत्सर, वत्सर, हायन, शरद्, समा

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अब्द (नपुंसकलिङ्ग)

बादल

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअब्दम्अब्देअब्दानि
द्वितीयाअब्दम्अब्देअब्दानि
तृतीयाअब्देनअब्दाभ्याम्अब्दैः
चतुर्थीअब्दायअब्दाभ्याम्अब्देभ्यः
पञ्चमीअब्दात् / अब्दाद्अब्दाभ्याम्अब्देभ्यः
षष्ठीअब्दस्यअब्दयोःअब्दानाम्
सप्तमीअब्देअब्दयोःअब्देषु
सम्बोधनहे अब्दहे अब्देहे अब्दानि

अर्थ: बादल
संस्कृत: पर्याय: संवत्सर, वत्सर, हायन, शरद्, संवत्
English: giving water, L.

📚 अमरकोश में:
• वर्ष के नाम (१.४.२२) — पर्याय: संवत्सर, वत्सर, हायन, शरद्, समा

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें