🕉️ 20 November 2026, Friday · 04:05:17 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

अभिज्ञ (पुंलिङ्ग)

जानने वाला,जानकार,अनुभवशील,कुशल

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअभिज्ञःअभिज्ञौअभिज्ञाः
द्वितीयाअभिज्ञम्अभिज्ञौअभिज्ञान्
तृतीयाअभिज्ञेनअभिज्ञाभ्याम्अभिज्ञैः
चतुर्थीअभिज्ञायअभिज्ञाभ्याम्अभिज्ञेभ्यः
पञ्चमीअभिज्ञात् / अभिज्ञाद्अभिज्ञाभ्याम्अभिज्ञेभ्यः
षष्ठीअभिज्ञस्यअभिज्ञयोःअभिज्ञानाम्
सप्तमीअभिज्ञेअभिज्ञयोःअभिज्ञेषु
सम्बोधनहे अभिज्ञहे अभिज्ञौहे अभिज्ञाः

अर्थ: जानने वाला,जानकार,अनुभवशील,कुशल
संस्कृत: पर्याय: प्रवीण, निपुण, विज्ञ, निष्णात, शिक्षित

📚 अमरकोश में:
• निपुण (३.१.४) — पर्याय: प्रवीण, निपुण, विज्ञ, निष्णात, शिक्षित, वैज्ञानिक, कृतमुख, कृती, कुशल

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अभिज्ञ (नपुंसकलिङ्ग)

जानने वाला,जानकार,अनुभवशील,कुशल

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअभिज्ञम्अभिज्ञेअभिज्ञानि
द्वितीयाअभिज्ञम्अभिज्ञेअभिज्ञानि
तृतीयाअभिज्ञेनअभिज्ञाभ्याम्अभिज्ञैः
चतुर्थीअभिज्ञायअभिज्ञाभ्याम्अभिज्ञेभ्यः
पञ्चमीअभिज्ञात् / अभिज्ञाद्अभिज्ञाभ्याम्अभिज्ञेभ्यः
षष्ठीअभिज्ञस्यअभिज्ञयोःअभिज्ञानाम्
सप्तमीअभिज्ञेअभिज्ञयोःअभिज्ञेषु
सम्बोधनहे अभिज्ञहे अभिज्ञेहे अभिज्ञानि

अर्थ: जानने वाला,जानकार,अनुभवशील,कुशल
संस्कृत: पर्याय: प्रवीण, निपुण, विज्ञ, निष्णात, शिक्षित

📚 अमरकोश में:
• निपुण (३.१.४) — पर्याय: प्रवीण, निपुण, विज्ञ, निष्णात, शिक्षित, वैज्ञानिक, कृतमुख, कृती, कुशल

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें