🕉️ 21 November 2026, Saturday · 07:05:56 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

अभीप्सु (पुंलिङ्ग)

इच्छुक,प्राप्त करने की इच्छा वाला

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअभीप्सुःअभीप्सूअभीप्सवः
द्वितीयाअभीप्सुम्अभीप्सूअभीप्सून्
तृतीयाअभीप्सुनाअभीप्सुभ्याम्अभीप्सुभिः
चतुर्थीअभीप्सवेअभीप्सुभ्याम्अभीप्सुभ्यः
पञ्चमीअभीप्सोःअभीप्सुभ्याम्अभीप्सुभ्यः
षष्ठीअभीप्सोःअभीप्स्वोःअभीप्सूनाम्
सप्तमीअभीप्सौअभीप्स्वोःअभीप्सुषु
सम्बोधनहे अभीप्सोहे अभीप्सूहे अभीप्सवः

अर्थ: इच्छुक,प्राप्त करने की इच्छा वाला

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अभीप्सु (स्त्रीलिङ्ग)

इच्छुक,प्राप्त करने की इच्छा वाला

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअभीप्सुःअभीप्सूअभीप्सवः
द्वितीयाअभीप्सुम्अभीप्सूअभीप्सूः
तृतीयाअभीप्स्वाअभीप्सुभ्याम्अभीप्सुभिः
चतुर्थीअभीप्सवे / अभीप्स्वैअभीप्सुभ्याम्अभीप्सुभ्यः
पञ्चमीअभीप्सोः / अभीप्स्वाःअभीप्सुभ्याम्अभीप्सुभ्यः
षष्ठीअभीप्सोः / अभीप्स्वाःअभीप्स्वोःअभीप्सूनाम्
सप्तमीअभीप्सौ / अभीप्स्वाम्अभीप्स्वोःअभीप्सुषु
सम्बोधनहे अभीप्सोहे अभीप्सूहे अभीप्सवः

अर्थ: इच्छुक,प्राप्त करने की इच्छा वाला

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अभीप्सु (नपुंसकलिङ्ग)

इच्छुक,प्राप्त करने की इच्छा वाला

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअभीप्सुअभीप्सुनीअभीप्सूनि
द्वितीयाअभीप्सुअभीप्सुनीअभीप्सूनि
तृतीयाअभीप्सुनाअभीप्सुभ्याम्अभीप्सुभिः
चतुर्थीअभीप्सुने / अभीप्सवेअभीप्सुभ्याम्अभीप्सुभ्यः
पञ्चमीअभीप्सुनः / अभीप्सोःअभीप्सुभ्याम्अभीप्सुभ्यः
षष्ठीअभीप्सुनः / अभीप्सोःअभीप्सुनोः / अभीप्स्वोःअभीप्सूनाम्
सप्तमीअभीप्सुनि / अभीप्सौअभीप्सुनोः / अभीप्स्वोःअभीप्सुषु
सम्बोधनहे अभीप्सु / हे अभीप्सोहे अभीप्सुनीहे अभीप्सूनि

अर्थ: इच्छुक,प्राप्त करने की इच्छा वाला

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें