🕉️ 20 November 2026, Friday · 02:40:59 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

अभीष्ट (पुंलिङ्ग)

चाहा हुआ,इच्छित

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअभीष्टःअभीष्टौअभीष्टाः
द्वितीयाअभीष्टम्अभीष्टौअभीष्टान्
तृतीयाअभीष्टेनअभीष्टाभ्याम्अभीष्टैः
चतुर्थीअभीष्टायअभीष्टाभ्याम्अभीष्टेभ्यः
पञ्चमीअभीष्टात् / अभीष्टाद्अभीष्टाभ्याम्अभीष्टेभ्यः
षष्ठीअभीष्टस्यअभीष्टयोःअभीष्टानाम्
सप्तमीअभीष्टेअभीष्टयोःअभीष्टेषु
सम्बोधनहे अभीष्टहे अभीष्टौहे अभीष्टाः

अर्थ: चाहा हुआ,इच्छित
संस्कृत: पर्याय: अभीप्सित, हृद्य, दयित, वल्लभ, प्रिय

📚 अमरकोश में:
• प्रिय (३.१.५३) — पर्याय: अभीप्सित, हृद्य, दयित, वल्लभ, प्रिय

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अभीष्ट (नपुंसकलिङ्ग)

चाहा हुआ,इच्छित

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअभीष्टम्अभीष्टेअभीष्टानि
द्वितीयाअभीष्टम्अभीष्टेअभीष्टानि
तृतीयाअभीष्टेनअभीष्टाभ्याम्अभीष्टैः
चतुर्थीअभीष्टायअभीष्टाभ्याम्अभीष्टेभ्यः
पञ्चमीअभीष्टात् / अभीष्टाद्अभीष्टाभ्याम्अभीष्टेभ्यः
षष्ठीअभीष्टस्यअभीष्टयोःअभीष्टानाम्
सप्तमीअभीष्टेअभीष्टयोःअभीष्टेषु
सम्बोधनहे अभीष्टहे अभीष्टेहे अभीष्टानि

अर्थ: चाहा हुआ,इच्छित
संस्कृत: पर्याय: अभीप्सित, हृद्य, दयित, वल्लभ, प्रिय

📚 अमरकोश में:
• प्रिय (३.१.५३) — पर्याय: अभीप्सित, हृद्य, दयित, वल्लभ, प्रिय

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें