🕉️ 22 November 2026, Sunday · 05:23:41 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

अभूतार्थ (पुंलिङ्ग)

अभूत ("सत्ताहीन, जो हुआ न हो) + अर्थ (आशय, प्रयोजन)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअभूतार्थःअभूतार्थौअभूतार्थाः
द्वितीयाअभूतार्थम्अभूतार्थौअभूतार्थान्
तृतीयाअभूतार्थेनअभूतार्थाभ्याम्अभूतार्थैः
चतुर्थीअभूतार्थायअभूतार्थाभ्याम्अभूतार्थेभ्यः
पञ्चमीअभूतार्थात् / अभूतार्थाद्अभूतार्थाभ्याम्अभूतार्थेभ्यः
षष्ठीअभूतार्थस्यअभूतार्थयोःअभूतार्थानाम्
सप्तमीअभूतार्थेअभूतार्थयोःअभूतार्थेषु
सम्बोधनहे अभूतार्थहे अभूतार्थौहे अभूतार्थाः

अर्थ: अभूत ("सत्ताहीन, जो हुआ न हो) + अर्थ (आशय, प्रयोजन)
English: anything unheard of or impossible, Sāh. (v.l.)

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬