🕉️ 19 November 2026, Thursday · 12:12:44 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

अभ्र (नपुंसकलिङ्ग)

बादल

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअभ्रम्अभ्रेअभ्राणि
द्वितीयाअभ्रम्अभ्रेअभ्राणि
तृतीयाअभ्रेणअभ्राभ्याम्अभ्रैः
चतुर्थीअभ्रायअभ्राभ्याम्अभ्रेभ्यः
पञ्चमीअभ्रात् / अभ्राद्अभ्राभ्याम्अभ्रेभ्यः
षष्ठीअभ्रस्यअभ्रयोःअभ्राणाम्
सप्तमीअभ्रेअभ्रयोःअभ्रेषु
सम्बोधनहे अभ्रहे अभ्रेहे अभ्राणि

अर्थ: बादल
संस्कृत: पर्याय: द्यो, दिव्, व्योमन्, पुष्कर, अम्बर

📚 अमरकोश में:
• बादल के नाम (१.३.८) — पर्याय: मेघ, वारिवाह, स्तनयित्नु, बलाहक
• आकाश के नाम (१.२.१) — पर्याय: द्यौ, दिव्, व्योम, पुष्कर, अम्बर, नभस्, अन्तरिक्ष, गगन, अनन्त, सुरवर्त्म

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अभ्र (पुंलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअभ्रःअभ्रौअभ्राः
द्वितीयाअभ्रम्अभ्रौअभ्रान्
तृतीयाअभ्रेणअभ्राभ्याम्अभ्रैः
चतुर्थीअभ्रायअभ्राभ्याम्अभ्रेभ्यः
पञ्चमीअभ्रात् / अभ्राद्अभ्राभ्याम्अभ्रेभ्यः
षष्ठीअभ्रस्यअभ्रयोःअभ्राणाम्
सप्तमीअभ्रेअभ्रयोःअभ्रेषु
सम्बोधनहे अभ्रहे अभ्रौहे अभ्राः

अर्थ: —
संस्कृत: पर्याय: द्यो, दिव्, व्योमन्, पुष्कर, अम्बर

📚 अमरकोश में:
• बादल के नाम (१.३.८) — पर्याय: मेघ, वारिवाह, स्तनयित्नु, बलाहक
• आकाश के नाम (१.२.१) — पर्याय: द्यौ, दिव्, व्योम, पुष्कर, अम्बर, नभस्, अन्तरिक्ष, गगन, अनन्त, सुरवर्त्म

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें