🕉️ 20 November 2026, Friday · 01:41:42 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

अभ्रजा (पुंलिङ्ग)

अभ्र (वायुमंडल, आकाश) + जा (से या में उत्पन्न, पैदा हुआ)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअभ्रजाःअभ्रजौअभ्रजाः
द्वितीयाअभ्रजाम्अभ्रजौअभ्रजः
तृतीयाअभ्रजाअभ्रजाभ्याम्अभ्रजाभिः
चतुर्थीअभ्रजेअभ्रजाभ्याम्अभ्रजाभ्यः
पञ्चमीअभ्रजःअभ्रजाभ्याम्अभ्रजाभ्यः
षष्ठीअभ्रजःअभ्रजोःअभ्रजाम्
सप्तमीअभ्रजिअभ्रजोःअभ्रजासु
सम्बोधनहे अभ्रजाःहे अभ्रजौहे अभ्रजाः

अर्थ: अभ्र (वायुमंडल, आकाश) + जा (से या में उत्पन्न, पैदा हुआ)
English: ‘born from clouds’, caused by rainy weather, AV. i, 12, 3.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अभ्रजा (नपुंसकलिङ्ग)

अभ्र (वायुमंडल, आकाश) + जा (से या में उत्पन्न, पैदा हुआ)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअभ्रजम्अभ्रजेअभ्रजानि
द्वितीयाअभ्रजम्अभ्रजेअभ्रजानि
तृतीयाअभ्रजेनअभ्रजाभ्याम्अभ्रजैः
चतुर्थीअभ्रजायअभ्रजाभ्याम्अभ्रजेभ्यः
पञ्चमीअभ्रजात् / अभ्रजाद्अभ्रजाभ्याम्अभ्रजेभ्यः
षष्ठीअभ्रजस्यअभ्रजयोःअभ्रजानाम्
सप्तमीअभ्रजेअभ्रजयोःअभ्रजेषु
सम्बोधनहे अभ्रजहे अभ्रजेहे अभ्रजानि

अर्थ: अभ्र (वायुमंडल, आकाश) + जा (से या में उत्पन्न, पैदा हुआ)
English: ‘born from clouds’, caused by rainy weather, AV. i, 12, 3.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें