🕉️ 20 November 2026, Friday · 08:27:35 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

अमत्सर (पुंलिङ्ग)

"जो ईर्ष्यालु या डाहयुक्त न हो,उदार।"

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअमत्सरःअमत्सरौअमत्सराः
द्वितीयाअमत्सरम्अमत्सरौअमत्सरान्
तृतीयाअमत्सरेणअमत्सराभ्याम्अमत्सरैः
चतुर्थीअमत्सरायअमत्सराभ्याम्अमत्सरेभ्यः
पञ्चमीअमत्सरात् / अमत्सराद्अमत्सराभ्याम्अमत्सरेभ्यः
षष्ठीअमत्सरस्यअमत्सरयोःअमत्सराणाम्
सप्तमीअमत्सरेअमत्सरयोःअमत्सरेषु
सम्बोधनहे अमत्सरहे अमत्सरौहे अमत्सराः

अर्थ: "जो ईर्ष्यालु या डाहयुक्त न हो,उदार।"

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अमत्सर (नपुंसकलिङ्ग)

"जो ईर्ष्यालु या डाहयुक्त न हो,उदार।"

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअमत्सरम्अमत्सरेअमत्सराणि
द्वितीयाअमत्सरम्अमत्सरेअमत्सराणि
तृतीयाअमत्सरेणअमत्सराभ्याम्अमत्सरैः
चतुर्थीअमत्सरायअमत्सराभ्याम्अमत्सरेभ्यः
पञ्चमीअमत्सरात् / अमत्सराद्अमत्सराभ्याम्अमत्सरेभ्यः
षष्ठीअमत्सरस्यअमत्सरयोःअमत्सराणाम्
सप्तमीअमत्सरेअमत्सरयोःअमत्सरेषु
सम्बोधनहे अमत्सरहे अमत्सरेहे अमत्सराणि

अर्थ: "जो ईर्ष्यालु या डाहयुक्त न हो,उदार।"

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें