🕉️ 20 November 2026, Friday · 09:28:49 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

अमर्त्य (पुंलिङ्ग)

"जो मरणधर्मा न हो ,दिव्य,अविनाशी।"

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअमर्त्यःअमर्त्यौअमर्त्याः
द्वितीयाअमर्त्यम्अमर्त्यौअमर्त्यान्
तृतीयाअमर्त्येनअमर्त्याभ्याम्अमर्त्यैः
चतुर्थीअमर्त्यायअमर्त्याभ्याम्अमर्त्येभ्यः
पञ्चमीअमर्त्यात् / अमर्त्याद्अमर्त्याभ्याम्अमर्त्येभ्यः
षष्ठीअमर्त्यस्यअमर्त्ययोःअमर्त्यानाम्
सप्तमीअमर्त्येअमर्त्ययोःअमर्त्येषु
सम्बोधनहे अमर्त्यहे अमर्त्यौहे अमर्त्याः

अर्थ: "जो मरणधर्मा न हो ,दिव्य,अविनाशी।"
संस्कृत: पर्याय: अमर, निर्जर, देव, त्रिदश, विबुध

📚 अमरकोश में:
• देवताओं के और नाम (१.१.८) — पर्याय: आदितेय, दिविषद्, लेख, अदितिनन्दन, आदित्य, ऋभु, अस्वप्न, अमृतान्धस्

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अमर्त्य (नपुंसकलिङ्ग)

"जो मरणधर्मा न हो ,दिव्य,अविनाशी।"

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअमर्त्यम्अमर्त्येअमर्त्यानि
द्वितीयाअमर्त्यम्अमर्त्येअमर्त्यानि
तृतीयाअमर्त्येनअमर्त्याभ्याम्अमर्त्यैः
चतुर्थीअमर्त्यायअमर्त्याभ्याम्अमर्त्येभ्यः
पञ्चमीअमर्त्यात् / अमर्त्याद्अमर्त्याभ्याम्अमर्त्येभ्यः
षष्ठीअमर्त्यस्यअमर्त्ययोःअमर्त्यानाम्
सप्तमीअमर्त्येअमर्त्ययोःअमर्त्येषु
सम्बोधनहे अमर्त्यहे अमर्त्येहे अमर्त्यानि

अर्थ: "जो मरणधर्मा न हो ,दिव्य,अविनाशी।"
संस्कृत: पर्याय: अमर, निर्जर, देव, त्रिदश, विबुध

📚 अमरकोश में:
• देवताओं के और नाम (१.१.८) — पर्याय: आदितेय, दिविषद्, लेख, अदितिनन्दन, आदित्य, ऋभु, अस्वप्न, अमृतान्धस्

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें