🕉️ 20 November 2026, Friday · 01:46:11 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

अमात्य (पुंलिङ्ग)

राजा का सहचर,या अनुयायी,मंन्त्री,

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअमात्यःअमात्यौअमात्याः
द्वितीयाअमात्यम्अमात्यौअमात्यान्
तृतीयाअमात्येनअमात्याभ्याम्अमात्यैः
चतुर्थीअमात्यायअमात्याभ्याम्अमात्येभ्यः
पञ्चमीअमात्यात् / अमात्याद्अमात्याभ्याम्अमात्येभ्यः
षष्ठीअमात्यस्यअमात्ययोःअमात्यानाम्
सप्तमीअमात्येअमात्ययोःअमात्येषु
सम्बोधनहे अमात्यहे अमात्यौहे अमात्याः

अर्थ: राजा का सहचर,या अनुयायी,मंन्त्री,
संस्कृत: पर्याय: मन्त्रिन्, धीसचिव, सचिव

📚 अमरकोश में:
• (सलाह देने वाला) मन्त्री (२.८.४) — पर्याय: मन्त्री, धीसचिव
• यात्री (२.८.१७) — पर्याय: अध्वनीन, अध्वग, अध्वन्य, पान्थ, पथिक, स्वामी, मित्र, कोष, राष्ट्र, दुर्ग

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें