🕉️ 20 November 2026, Friday · 01:45:53 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

अमाप्य (पुंलिङ्ग)

अम (रुग्णता, रोग) + आप्य (अपाम् इदम्- अण्, ततः स्वार्थे ष्यञ्)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअमाप्यःअमाप्यौअमाप्याः
द्वितीयाअमाप्यम्अमाप्यौअमाप्यान्
तृतीयाअमाप्येनअमाप्याभ्याम्अमाप्यैः
चतुर्थीअमाप्यायअमाप्याभ्याम्अमाप्येभ्यः
पञ्चमीअमाप्यात् / अमाप्याद्अमाप्याभ्याम्अमाप्येभ्यः
षष्ठीअमाप्यस्यअमाप्ययोःअमाप्यानाम्
सप्तमीअमाप्येअमाप्ययोःअमाप्येषु
सम्बोधनहे अमाप्यहे अमाप्यौहे अमाप्याः

अर्थ: अम (रुग्णता, रोग) + आप्य (अपाम् इदम्- अण्, ततः स्वार्थे ष्यञ्)
English: immeasurable, Vajracch.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अमाप्य (नपुंसकलिङ्ग)

अम (रुग्णता, रोग) + आप्य (आपां इदं अण्, स्वार्थे ष्यञ्)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअमाप्यम्अमाप्येअमाप्यानि
द्वितीयाअमाप्यम्अमाप्येअमाप्यानि
तृतीयाअमाप्येनअमाप्याभ्याम्अमाप्यैः
चतुर्थीअमाप्यायअमाप्याभ्याम्अमाप्येभ्यः
पञ्चमीअमाप्यात् / अमाप्याद्अमाप्याभ्याम्अमाप्येभ्यः
षष्ठीअमाप्यस्यअमाप्ययोःअमाप्यानाम्
सप्तमीअमाप्येअमाप्ययोःअमाप्येषु
सम्बोधनहे अमाप्यहे अमाप्येहे अमाप्यानि

अर्थ: अम (रुग्णता, रोग) + आप्य (आपां इदं अण्, स्वार्थे ष्यञ्)
English: immeasurable, Vajracch.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें