🕉️ 19 November 2026, Thursday · 07:16:54 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

अमृता (स्त्रीलिङ्ग)

- जो मरा न हो

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअमृताअमृतेअमृताः
द्वितीयाअमृताम्अमृतेअमृताः
तृतीयाअमृतयाअमृताभ्याम्अमृताभिः
चतुर्थीअमृतायैअमृताभ्याम्अमृताभ्यः
पञ्चमीअमृतायाःअमृताभ्याम्अमृताभ्यः
षष्ठीअमृतायाःअमृतयोःअमृतानाम्
सप्तमीअमृतायाम्अमृतयोःअमृतासु
सम्बोधनहे अमृतेहे अमृतेहे अमृताः

अर्थ: - जो मरा न हो
संस्कृत: पर्याय: तिष्यफला, आमलकी, वयःस्था, धात्री

📚 अमरकोश में:
• आँवले के और नाम (२.४.५८) — पर्याय: वयःस्था
• हरड़ के नाम (२.४.५९) — पर्याय: अभया, अव्यथा, पथ्या, कायस्था, पूतना, हरीतकी, हैमवती, चेतकी, श्रेयसी, शिवा
• गिलोय के नाम (२.४.८२) — पर्याय: वत्सादनी, छिन्नरुहा, गुडूची, तन्त्रिका

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें