🕉️ 20 November 2026, Friday · 10:52:58 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

अयस्ताप (पुंलिङ्ग)

अयस् (जाने वाला, स्पन्दनशील) + ताप (गर्मी, चमक-दमक)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअयस्तापःअयस्तापौअयस्तापाः
द्वितीयाअयस्तापम्अयस्तापौअयस्तापान्
तृतीयाअयस्तापेनअयस्तापाभ्याम्अयस्तापैः
चतुर्थीअयस्तापायअयस्तापाभ्याम्अयस्तापेभ्यः
पञ्चमीअयस्तापात् / अयस्तापाद्अयस्तापाभ्याम्अयस्तापेभ्यः
षष्ठीअयस्तापस्यअयस्तापयोःअयस्तापानाम्
सप्तमीअयस्तापेअयस्तापयोःअयस्तापेषु
सम्बोधनहे अयस्तापहे अयस्तापौहे अयस्तापाः

अर्थ: अयस् (जाने वाला, स्पन्दनशील) + ताप (गर्मी, चमक-दमक)
English: one who heats iron, VS.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अयस्ताप (नपुंसकलिङ्ग)

अयस् (जाने वाला, स्पन्दनशील) + ताप (सताना, पीडित करना)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअयस्तापम्अयस्तापेअयस्तापानि
द्वितीयाअयस्तापम्अयस्तापेअयस्तापानि
तृतीयाअयस्तापेनअयस्तापाभ्याम्अयस्तापैः
चतुर्थीअयस्तापायअयस्तापाभ्याम्अयस्तापेभ्यः
पञ्चमीअयस्तापात् / अयस्तापाद्अयस्तापाभ्याम्अयस्तापेभ्यः
षष्ठीअयस्तापस्यअयस्तापयोःअयस्तापानाम्
सप्तमीअयस्तापेअयस्तापयोःअयस्तापेषु
सम्बोधनहे अयस्तापहे अयस्तापेहे अयस्तापानि

अर्थ: अयस् (जाने वाला, स्पन्दनशील) + ताप (सताना, पीडित करना)
English: one who heats iron, VS.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें