🕉️ 20 November 2026, Friday · 01:15:48 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

अयस्मय (नपुंसकलिङ्ग)

लोहे या किसी धतु का बना हुआ।

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअयस्मयम्अयस्मयेअयस्मयानि
द्वितीयाअयस्मयम्अयस्मयेअयस्मयानि
तृतीयाअयस्मयेनअयस्मयाभ्याम्अयस्मयैः
चतुर्थीअयस्मयायअयस्मयाभ्याम्अयस्मयेभ्यः
पञ्चमीअयस्मयात् / अयस्मयाद्अयस्मयाभ्याम्अयस्मयेभ्यः
षष्ठीअयस्मयस्यअयस्मययोःअयस्मयानाम्
सप्तमीअयस्मयेअयस्मययोःअयस्मयेषु
सम्बोधनहे अयस्मयहे अयस्मयेहे अयस्मयानि

अर्थ: लोहे या किसी धतु का बना हुआ।

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अयस्मय (पुंलिङ्ग)

लोहे या किसी धतु का बना हुआ।

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअयस्मयःअयस्मयौअयस्मयाः
द्वितीयाअयस्मयम्अयस्मयौअयस्मयान्
तृतीयाअयस्मयेनअयस्मयाभ्याम्अयस्मयैः
चतुर्थीअयस्मयायअयस्मयाभ्याम्अयस्मयेभ्यः
पञ्चमीअयस्मयात् / अयस्मयाद्अयस्मयाभ्याम्अयस्मयेभ्यः
षष्ठीअयस्मयस्यअयस्मययोःअयस्मयानाम्
सप्तमीअयस्मयेअयस्मययोःअयस्मयेषु
सम्बोधनहे अयस्मयहे अयस्मयौहे अयस्मयाः

अर्थ: लोहे या किसी धतु का बना हुआ।
English: Ved. made of iron or of metal, RV. v, 30, 15, &c.; BhP.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें