🕉️ 20 November 2026, Friday · 01:18:10 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

अयस्मयी (स्त्रीलिङ्ग)

अयस् (जाने वाला, स्पन्दनशील) + मयी (उदा.कनकमय, काष्ठमय)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअयस्मयीअयस्मय्यौअयस्मय्यः
द्वितीयाअयस्मयीम्अयस्मय्यौअयस्मयीः
तृतीयाअयस्मय्याअयस्मयीभ्याम्अयस्मयीभिः
चतुर्थीअयस्मय्यैअयस्मयीभ्याम्अयस्मयीभ्यः
पञ्चमीअयस्मय्याःअयस्मयीभ्याम्अयस्मयीभ्यः
षष्ठीअयस्मय्याःअयस्मय्योःअयस्मयीनाम्
सप्तमीअयस्मय्याम्अयस्मय्योःअयस्मयीषु
सम्बोधनहे अयस्मयिहे अयस्मय्यौहे अयस्मय्यः

अर्थ: अयस् (जाने वाला, स्पन्दनशील) + मयी (उदा.कनकमय, काष्ठमय)
English: Ved. made of iron or of metal, RV. v, 30, 15, &c.; BhP.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें