🕉️ 19 November 2026, Thursday · 11:54:14 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

अयास्य (पुंलिङ्ग)

अय (जाना, चलना) + आस्य (मुँह, विवर-ब्रणास्यम्)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअयास्यःअयास्यौअयास्याः
द्वितीयाअयास्यम्अयास्यौअयास्यान्
तृतीयाअयास्येनअयास्याभ्याम्अयास्यैः
चतुर्थीअयास्यायअयास्याभ्याम्अयास्येभ्यः
पञ्चमीअयास्यात् / अयास्याद्अयास्याभ्याम्अयास्येभ्यः
षष्ठीअयास्यस्यअयास्ययोःअयास्यानाम्
सप्तमीअयास्येअयास्ययोःअयास्येषु
सम्बोधनहे अयास्यहे अयास्यौहे अयास्याः

अर्थ: अय (जाना, चलना) + आस्य (मुँह, विवर-ब्रणास्यम्)
English: (4) (= ἀιζήιος Windisch; cf. अया॑स् and अइआ॑स् before), agile, dexterous, valiant, RV.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अयास्य (नपुंसकलिङ्ग)

अय (जाना, चलना) + आस्य (मुँह, जबड़ा)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअयास्यम्अयास्येअयास्यानि
द्वितीयाअयास्यम्अयास्येअयास्यानि
तृतीयाअयास्येनअयास्याभ्याम्अयास्यैः
चतुर्थीअयास्यायअयास्याभ्याम्अयास्येभ्यः
पञ्चमीअयास्यात् / अयास्याद्अयास्याभ्याम्अयास्येभ्यः
षष्ठीअयास्यस्यअयास्ययोःअयास्यानाम्
सप्तमीअयास्येअयास्ययोःअयास्येषु
सम्बोधनहे अयास्यहे अयास्येहे अयास्यानि

अर्थ: अय (जाना, चलना) + आस्य (मुँह, जबड़ा)
English: (4) (= ἀιζήιος Windisch; cf. अया॑स् and अइआ॑स् before), agile, dexterous, valiant, RV.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें