🕉️ 21 November 2026, Saturday · 02:41:46 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

अयोहृदय (पुंलिङ्ग)

लौह-हृदय, कठोर, निष्ठुर

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअयोहृदयःअयोहृदयौअयोहृदयाः
द्वितीयाअयोहृदयम्अयोहृदयौअयोहृदयान्
तृतीयाअयोहृदयेनअयोहृदयाभ्याम्अयोहृदयैः
चतुर्थीअयोहृदयायअयोहृदयाभ्याम्अयोहृदयेभ्यः
पञ्चमीअयोहृदयात् / अयोहृदयाद्अयोहृदयाभ्याम्अयोहृदयेभ्यः
षष्ठीअयोहृदयस्यअयोहृदययोःअयोहृदयानाम्
सप्तमीअयोहृदयेअयोहृदययोःअयोहृदयेषु
सम्बोधनहे अयोहृदयहे अयोहृदयौहे अयोहृदयाः

अर्थ: लौह-हृदय, कठोर, निष्ठुर

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अयोहृदय (नपुंसकलिङ्ग)

लौह-हृदय, कठोर, निष्ठुर

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअयोहृदयम्अयोहृदयेअयोहृदयानि
द्वितीयाअयोहृदयम्अयोहृदयेअयोहृदयानि / अयोहृन्दि
तृतीयाअयोहृदयेन / अयोहृदाअयोहृदयाभ्याम् / अयोहृद्भ्याम्अयोहृदयैः / अयोहृद्भिः
चतुर्थीअयोहृदयाय / अयोहृदेअयोहृदयाभ्याम् / अयोहृद्भ्याम्अयोहृदयेभ्यः / अयोहृद्भ्यः
पञ्चमीअयोहृदयात् / अयोहृदयाद् / अयोहृदःअयोहृदयाभ्याम् / अयोहृद्भ्याम्अयोहृदयेभ्यः / अयोहृद्भ्यः
षष्ठीअयोहृदयस्य / अयोहृदःअयोहृदययोः / अयोहृदोःअयोहृदयानाम् / अयोहृदाम्
सप्तमीअयोहृदये / अयोहृदिअयोहृदययोः / अयोहृदोःअयोहृदयेषु / अयोहृत्सु
सम्बोधनहे अयोहृदयहे अयोहृदयेहे अयोहृदयानि

अर्थ: लौह-हृदय, कठोर, निष्ठुर

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें