🕉️ 22 November 2026, Sunday · 10:24:32 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

अरक्षत् (पुंलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअरक्षत् / अरक्षद्अरक्षतौअरक्षतः
द्वितीयाअरक्षतम्अरक्षतौअरक्षतः
तृतीयाअरक्षताअरक्षद्भ्याम्अरक्षद्भिः
चतुर्थीअरक्षतेअरक्षद्भ्याम्अरक्षद्भ्यः
पञ्चमीअरक्षतःअरक्षद्भ्याम्अरक्षद्भ्यः
षष्ठीअरक्षतःअरक्षतोःअरक्षताम्
सप्तमीअरक्षतिअरक्षतोःअरक्षत्सु
सम्बोधनहे अरक्षत् / हे अरक्षद्हे अरक्षतौहे अरक्षतः

अर्थ: —
English: (√ 1. रक्ष्), not guarding, Mn. viii, 304 and 307.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अरक्षत् (नपुंसकलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअरक्षत् / अरक्षद्अरक्षतीअरक्षन्ति
द्वितीयाअरक्षत् / अरक्षद्अरक्षतीअरक्षन्ति
तृतीयाअरक्षताअरक्षद्भ्याम्अरक्षद्भिः
चतुर्थीअरक्षतेअरक्षद्भ्याम्अरक्षद्भ्यः
पञ्चमीअरक्षतःअरक्षद्भ्याम्अरक्षद्भ्यः
षष्ठीअरक्षतःअरक्षतोःअरक्षताम्
सप्तमीअरक्षतिअरक्षतोःअरक्षत्सु
सम्बोधनहे अरक्षत् / हे अरक्षद्हे अरक्षतीहे अरक्षन्ति

अर्थ: —
English: (√ 1. रक्ष्), not guarding, Mn. viii, 304 and 307.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬