🕉️ 20 November 2026, Friday · 06:57:59 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

अरण्यगत (पुंलिङ्ग)

अरण्य (जंगल, बन) + गत (अन्तर्गत, अन्तःस्थित)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअरण्यगतःअरण्यगतौअरण्यगताः
द्वितीयाअरण्यगतम्अरण्यगतौअरण्यगतान्
तृतीयाअरण्यगतेनअरण्यगताभ्याम्अरण्यगतैः
चतुर्थीअरण्यगतायअरण्यगताभ्याम्अरण्यगतेभ्यः
पञ्चमीअरण्यगतात् / अरण्यगताद्अरण्यगताभ्याम्अरण्यगतेभ्यः
षष्ठीअरण्यगतस्यअरण्यगतयोःअरण्यगतानाम्
सप्तमीअरण्यगतेअरण्यगतयोःअरण्यगतेषु
सम्बोधनहे अरण्यगतहे अरण्यगतौहे अरण्यगताः

अर्थ: अरण्य (जंगल, बन) + गत (अन्तर्गत, अन्तःस्थित)
English: gone into a forest, Pat. on Pāṇ. ii, 1, 24 Comm.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अरण्यगत (नपुंसकलिङ्ग)

अरण्य (जंगल, बन) + गत (अन्तर्गत, अन्तःस्थित)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअरण्यगतम्अरण्यगतेअरण्यगतानि
द्वितीयाअरण्यगतम्अरण्यगतेअरण्यगतानि
तृतीयाअरण्यगतेनअरण्यगताभ्याम्अरण्यगतैः
चतुर्थीअरण्यगतायअरण्यगताभ्याम्अरण्यगतेभ्यः
पञ्चमीअरण्यगतात् / अरण्यगताद्अरण्यगताभ्याम्अरण्यगतेभ्यः
षष्ठीअरण्यगतस्यअरण्यगतयोःअरण्यगतानाम्
सप्तमीअरण्यगतेअरण्यगतयोःअरण्यगतेषु
सम्बोधनहे अरण्यगतहे अरण्यगतेहे अरण्यगतानि

अर्थ: अरण्य (जंगल, बन) + गत (अन्तर्गत, अन्तःस्थित)
English: gone into a forest, Pat. on Pāṇ. ii, 1, 24 Comm.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें