🕉️ 19 November 2026, Thursday · 07:40:06 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

अरध्र (पुंलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअरध्रःअरध्रौअरध्राः
द्वितीयाअरध्रम्अरध्रौअरध्रान्
तृतीयाअरध्रेणअरध्राभ्याम्अरध्रैः
चतुर्थीअरध्रायअरध्राभ्याम्अरध्रेभ्यः
पञ्चमीअरध्रात् / अरध्राद्अरध्राभ्याम्अरध्रेभ्यः
षष्ठीअरध्रस्यअरध्रयोःअरध्राणाम्
सप्तमीअरध्रेअरध्रयोःअरध्रेषु
सम्बोधनहे अरध्रहे अरध्रौहे अरध्राः

अर्थ: —
English: not pliant or obedient, RV. vi 18, 4 and 62, 3.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अरध्र (नपुंसकलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअरध्रम्अरध्रेअरध्राणि
द्वितीयाअरध्रम्अरध्रेअरध्राणि
तृतीयाअरध्रेणअरध्राभ्याम्अरध्रैः
चतुर्थीअरध्रायअरध्राभ्याम्अरध्रेभ्यः
पञ्चमीअरध्रात् / अरध्राद्अरध्राभ्याम्अरध्रेभ्यः
षष्ठीअरध्रस्यअरध्रयोःअरध्राणाम्
सप्तमीअरध्रेअरध्रयोःअरध्रेषु
सम्बोधनहे अरध्रहे अरध्रेहे अरध्राणि

अर्थ: —
English: not pliant or obedient, RV. vi 18, 4 and 62, 3.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें