🕉️ 21 November 2026, Saturday · 08:59:09 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

अरन्ध्र (पुंलिङ्ग)

- जिसमें छिद्र न हों

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअरन्ध्रःअरन्ध्रौअरन्ध्राः
द्वितीयाअरन्ध्रम्अरन्ध्रौअरन्ध्रान्
तृतीयाअरन्ध्रेणअरन्ध्राभ्याम्अरन्ध्रैः
चतुर्थीअरन्ध्रायअरन्ध्राभ्याम्अरन्ध्रेभ्यः
पञ्चमीअरन्ध्रात् / अरन्ध्राद्अरन्ध्राभ्याम्अरन्ध्रेभ्यः
षष्ठीअरन्ध्रस्यअरन्ध्रयोःअरन्ध्राणाम्
सप्तमीअरन्ध्रेअरन्ध्रयोःअरन्ध्रेषु
सम्बोधनहे अरन्ध्रहे अरन्ध्रौहे अरन्ध्राः

अर्थ: - जिसमें छिद्र न हों

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अरन्ध्र (नपुंसकलिङ्ग)

- जिसमें छिद्र न हों

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअरन्ध्रम्अरन्ध्रेअरन्ध्राणि
द्वितीयाअरन्ध्रम्अरन्ध्रेअरन्ध्राणि
तृतीयाअरन्ध्रेणअरन्ध्राभ्याम्अरन्ध्रैः
चतुर्थीअरन्ध्रायअरन्ध्राभ्याम्अरन्ध्रेभ्यः
पञ्चमीअरन्ध्रात् / अरन्ध्राद्अरन्ध्राभ्याम्अरन्ध्रेभ्यः
षष्ठीअरन्ध्रस्यअरन्ध्रयोःअरन्ध्राणाम्
सप्तमीअरन्ध्रेअरन्ध्रयोःअरन्ध्रेषु
सम्बोधनहे अरन्ध्रहे अरन्ध्रेहे अरन्ध्राणि

अर्थ: - जिसमें छिद्र न हों

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें