🕉️ 20 November 2026, Friday · 05:29:40 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

अरातीयु (पुंलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअरातीयुःअरातीयूअरातीयवः
द्वितीयाअरातीयुम्अरातीयूअरातीयून्
तृतीयाअरातीयुनाअरातीयुभ्याम्अरातीयुभिः
चतुर्थीअरातीयवेअरातीयुभ्याम्अरातीयुभ्यः
पञ्चमीअरातीयोःअरातीयुभ्याम्अरातीयुभ्यः
षष्ठीअरातीयोःअरातीय्वोःअरातीयूनाम्
सप्तमीअरातीयौअरातीय्वोःअरातीयुषु
सम्बोधनहे अरातीयोहे अरातीयूहे अरातीयवः

अर्थ: —
English: hostile, AV. x, 6, 1.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अरातीयु (नपुंसकलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअरातीयुअरातीयुनीअरातीयूनि
द्वितीयाअरातीयुअरातीयुनीअरातीयूनि
तृतीयाअरातीयुनाअरातीयुभ्याम्अरातीयुभिः
चतुर्थीअरातीयुने / अरातीयवेअरातीयुभ्याम्अरातीयुभ्यः
पञ्चमीअरातीयुनः / अरातीयोःअरातीयुभ्याम्अरातीयुभ्यः
षष्ठीअरातीयुनः / अरातीयोःअरातीयुनोः / अरातीय्वोःअरातीयूनाम्
सप्तमीअरातीयुनि / अरातीयौअरातीयुनोः / अरातीय्वोःअरातीयुषु
सम्बोधनहे अरातीयु / हे अरातीयोहे अरातीयुनीहे अरातीयूनि

अर्थ: —
English: hostile, AV. x, 6, 1.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें