🕉️ 20 November 2026, Friday · 07:47:18 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

अरिष्ट (पुंलिङ्ग)

अक्षत,पूर्ण,अविनाशी,निरापद

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअरिष्टःअरिष्टौअरिष्टाः
द्वितीयाअरिष्टम्अरिष्टौअरिष्टान्
तृतीयाअरिष्टेनअरिष्टाभ्याम्अरिष्टैः
चतुर्थीअरिष्टायअरिष्टाभ्याम्अरिष्टेभ्यः
पञ्चमीअरिष्टात् / अरिष्टाद्अरिष्टाभ्याम्अरिष्टेभ्यः
षष्ठीअरिष्टस्यअरिष्टयोःअरिष्टानाम्
सप्तमीअरिष्टेअरिष्टयोःअरिष्टेषु
सम्बोधनहे अरिष्टहे अरिष्टौहे अरिष्टाः

अर्थ: अक्षत,पूर्ण,अविनाशी,निरापद
संस्कृत: पर्याय: सूतिकागृह

📚 अमरकोश में:
• प्रसूति-गृह (२.२.८) — पर्याय: सूतिकागृह
• रीठा (२.४.३१) — पर्याय: फेनिल
• नीम के नाम (२.४.६२) — पर्याय: सर्वतोभद्र, हिंगुनिर्यास, मालक, पिचुमन्द, निम्ब

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अरिष्ट (नपुंसकलिङ्ग)

अक्षत,पूर्ण,अविनाशी,निरापद

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअरिष्टम्अरिष्टेअरिष्टानि
द्वितीयाअरिष्टम्अरिष्टेअरिष्टानि
तृतीयाअरिष्टेनअरिष्टाभ्याम्अरिष्टैः
चतुर्थीअरिष्टायअरिष्टाभ्याम्अरिष्टेभ्यः
पञ्चमीअरिष्टात् / अरिष्टाद्अरिष्टाभ्याम्अरिष्टेभ्यः
षष्ठीअरिष्टस्यअरिष्टयोःअरिष्टानाम्
सप्तमीअरिष्टेअरिष्टयोःअरिष्टेषु
सम्बोधनहे अरिष्टहे अरिष्टेहे अरिष्टानि

अर्थ: अक्षत,पूर्ण,अविनाशी,निरापद
संस्कृत: पर्याय: सूतिकागृह

📚 अमरकोश में:
• प्रसूति-गृह (२.२.८) — पर्याय: सूतिकागृह
• रीठा (२.४.३१) — पर्याय: फेनिल
• नीम के नाम (२.४.६२) — पर्याय: सर्वतोभद्र, हिंगुनिर्यास, मालक, पिचुमन्द, निम्ब

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें