🕉️ 20 November 2026, Friday · 06:40:54 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

अरुणकर (पुंलिङ्ग)

अरुण (अर्ध या कुछ-लाल, भूरा) + कर (करोति, कीर्यते अनेन इति)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअरुणकरःअरुणकरौअरुणकराः
द्वितीयाअरुणकरम्अरुणकरौअरुणकरान्
तृतीयाअरुणकरेणअरुणकराभ्याम्अरुणकरैः
चतुर्थीअरुणकरायअरुणकराभ्याम्अरुणकरेभ्यः
पञ्चमीअरुणकरात् / अरुणकराद्अरुणकराभ्याम्अरुणकरेभ्यः
षष्ठीअरुणकरस्यअरुणकरयोःअरुणकराणाम्
सप्तमीअरुणकरेअरुणकरयोःअरुणकरेषु
सम्बोधनहे अरुणकरहे अरुणकरौहे अरुणकराः

अर्थ: अरुण (अर्ध या कुछ-लाल, भूरा) + कर (करोति, कीर्यते अनेन इति)
English: ‘having red rays’, the sun, Kād.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें