🕉️ 19 November 2026, Thursday · 06:11:38 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

अर (नपुंसकलिङ्ग)

पहिए के अरे या पहिए अर्धव्यास

🔎 आपका लिखा रूप अरे = सप्तमी विभक्ति, एकवचन (रंगीन खाना)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअरम्अरेअराणि
द्वितीयाअरम्अरेअराणि
तृतीयाअरेणअराभ्याम्अरैः
चतुर्थीअरायअराभ्याम्अरेभ्यः
पञ्चमीअरात् / अराद्अराभ्याम्अरेभ्यः
षष्ठीअरस्यअरयोःअराणाम्
सप्तमीअरेअरयोःअरेषु
सम्बोधनहे अरहे अरेहे अराणि

अर्थ: पहिए के अरे या पहिए अर्धव्यास
संस्कृत: शीघ्रम् · पर्याय: शीघ्र, त्वरित, लघु, क्षिप्र, द्रुत

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अरि (पुंलिङ्ग)

शत्रु,दुश्मन

🔎 आपका लिखा रूप अरे = सम्बोधन, एकवचन (रंगीन खाना)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअरिःअरीअरयः
द्वितीयाअरिम्अरीअरीन्
तृतीयाअरिणाअरिभ्याम्अरिभिः
चतुर्थीअरयेअरिभ्याम्अरिभ्यः
पञ्चमीअरेःअरिभ्याम्अरिभ्यः
षष्ठीअरेःअर्योःअरीणाम्
सप्तमीअरौअर्योःअरिषु
सम्बोधनहे अरेहे अरीहे अरयः

अर्थ: शत्रु,दुश्मन
संस्कृत: शत्रुः · पर्याय: रिपु, वैरिन्, सपत्न, द्विषत्, द्वेषण

📚 अमरकोश में:
• शत्रु के नाम (२.८.१०) — पर्याय: रिपु, वैरी, सपत्न, द्विषत्, द्वेषण, दुर्हृद्

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें