🕉️ 20 November 2026, Friday · 07:49:44 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

अर्जुन (पुंलिङ्ग)

सफेद,चमकीला,उज्ज्वल,दिन जैसा रंगीन

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअर्जुनःअर्जुनौअर्जुनाः
द्वितीयाअर्जुनम्अर्जुनौअर्जुनान्
तृतीयाअर्जुनेनअर्जुनाभ्याम्अर्जुनैः
चतुर्थीअर्जुनायअर्जुनाभ्याम्अर्जुनेभ्यः
पञ्चमीअर्जुनात् / अर्जुनाद्अर्जुनाभ्याम्अर्जुनेभ्यः
षष्ठीअर्जुनस्यअर्जुनयोःअर्जुनानाम्
सप्तमीअर्जुनेअर्जुनयोःअर्जुनेषु
सम्बोधनहे अर्जुनहे अर्जुनौहे अर्जुनाः

अर्थ: सफेद,चमकीला,उज्ज्वल,दिन जैसा रंगीन
संस्कृत: पर्याय: शुक्ल, शुभ्र, शुचि, श्वेत, विशद

📚 अमरकोश में:
• सफ़ेद के और नाम (१.५.१४) — पर्याय: अवदात, सित, गौर, वलक्ष, धवल
• अर्जुन वृक्ष के नाम (२.४.४५) — पर्याय: नदीसर्ज, वीरतरु, इन्द्रद्रु, ककुभ
• घास (सामान्य) (२.४.१६७) — पर्याय: तृण

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अर्जुन (नपुंसकलिङ्ग)

सफेद,चमकीला,उज्ज्वल,दिन जैसा रंगीन

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअर्जुनम्अर्जुनेअर्जुनानि
द्वितीयाअर्जुनम्अर्जुनेअर्जुनानि
तृतीयाअर्जुनेनअर्जुनाभ्याम्अर्जुनैः
चतुर्थीअर्जुनायअर्जुनाभ्याम्अर्जुनेभ्यः
पञ्चमीअर्जुनात् / अर्जुनाद्अर्जुनाभ्याम्अर्जुनेभ्यः
षष्ठीअर्जुनस्यअर्जुनयोःअर्जुनानाम्
सप्तमीअर्जुनेअर्जुनयोःअर्जुनेषु
सम्बोधनहे अर्जुनहे अर्जुनेहे अर्जुनानि

अर्थ: सफेद,चमकीला,उज्ज्वल,दिन जैसा रंगीन
संस्कृत: पर्याय: शुक्ल, शुभ्र, शुचि, श्वेत, विशद

📚 अमरकोश में:
• सफ़ेद के और नाम (१.५.१४) — पर्याय: अवदात, सित, गौर, वलक्ष, धवल
• अर्जुन वृक्ष के नाम (२.४.४५) — पर्याय: नदीसर्ज, वीरतरु, इन्द्रद्रु, ककुभ
• घास (सामान्य) (२.४.१६७) — पर्याय: तृण

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें